Samen bouwen aan een klimaatbestendige leefomgeving
We krijgen steeds vaker te maken met extremer weer. Langere periodes van droogte en hitte worden afgewisseld met hevige regenbuien waarbij in korte tijd grote hoeveelheden water naar beneden komen. Deze veranderingen hebben een directe invloed op onze leefomgeving en brengen uitdagingen met zich mee voor bewoners, bedrijven en overheden. Hoe zorgen we ervoor dat onze steden en dorpen ook in de toekomst prettige, gezonde en leefbare plekken blijven om te wonen, werken en ontmoeten?
Tijdens langdurige droge periodes warmt de stad snel op. Stenen, asfalt en betegelde oppervlakken houden warmte vast, waardoor de temperatuur flink kan oplopen. Tegelijkertijd verdroogt het groen, neemt de biodiversiteit af en wordt de openbare ruimte minder aangenaam om in te verblijven. Wanneer er vervolgens een hevige regenbui valt, kan het water vaak niet snel genoeg in de bodem wegzakken. De vele verharde oppervlakken zorgen ervoor dat het regenwater direct naar de riolering stroomt. Bij extreme neerslag kan deze de grote hoeveelheid water niet altijd verwerken, met wateroverlast en schade als gevolg.
Deze uitdagingen vragen om een andere manier van omgaan met regenwater, groen en de inrichting van onze leefomgeving. In plaats van regenwater zo snel mogelijk af te voeren, moeten we het juist opvangen, vasthouden en benutten op de plekken waar het valt. Dat vraagt om slimme oplossingen, een groene inrichting en samenwerking tussen overheden, bedrijven, ontwerpers en bewoners. Vanuit die gedachte ontstaan innovatieve maatregelen die niet alleen bijdragen aan het verminderen van wateroverlast en hittestress, maar ook de kwaliteit en aantrekkelijkheid van de openbare ruimte verbeteren.
De sponsstad als uitgangspunt
Een belangrijk uitgangspunt voor deze aanpak is het concept van de sponsstad. Een sponsstad is een stad die regenwater zoveel mogelijk opvangt, vasthoudt en geleidelijk weer afgeeft aan de omgeving. Net als een spons neemt de stad water op wanneer er veel neerslag valt, om dit vervolgens te benutten tijdens drogere periodes. De terms stad moet in deze context niet letterlijk als stad gezien worden maar als gebouwde omgeving.
Door regenwater lokaal op te vangen, ontstaat er minder druk op het riool en blijft er meer water beschikbaar voor bomen, planten en andere vormen van stedelijk groen. Tegelijkertijd helpt vergroening om de omgeving te verkoelen, de biodiversiteit te versterken en de openbare ruimte prettiger te maken. Denk bijvoorbeeld aan groene pleinen, groene gevels, waterbergende voorzieningen zoals wadi’s, regentonnen en plekken waar regenwater tijdelijk kan worden opgeslagen,
De sponsstad is daarmee meer dan een technische oplossing voor wateroverlast. Het is een integrale visie op een klimaatbestendige leefomgeving, waarin regenwater, groen, ontwerp en menselijk gebruik samenkomen.
Vanuit deze visie heeft Studio Bas Sala de afgelopen jaren uiteenlopende producten, projecten, workshops en ontwerptools ontwikkeld. Deze oplossingen maken het mogelijk om klimaatadaptatie op verschillende schaalniveaus toe te passen: van een individuele tuin of een klein buurtinitiatief tot een groter plein of een stedelijk watersysteem. Daarbij staat niet alleen de technische werking centraal, maar ook de manier waarop mensen de oplossingen ervaren, gebruiken en onderdeel maken van hun dagelijkse omgeving.
Van innovatieve producten tot groene ontmoetingsplekken
Studio Bas Sala ontwikkelt oplossingen die klimaatadaptatie zichtbaar en toegankelijk maken. Door wateropvang te combineren met vergroening, vormgeving en gebruiksgemak, ontstaan producten en projecten die niet alleen functioneel zijn, maar ook bijdragen aan de uitstraling en beleving van een plek.
Een voorbeeld hiervan is de Waterschuur, een voorziening die kleinschalige groeninitiatieven kan ondersteunen. Met dergelijke oplossingen wordt het eenvoudiger om op buurt- en wijkniveau aan de slag te gaan met vergroening en het benutten van regenwater. Ook de Slimme Regenton speelt hierin een belangrijke rol. Dit product maakt het mogelijk om regenwater op een slimme manier op te vangen en beschikbaar te houden, terwijl tegelijkertijd ruimte ontstaat om beter in te spelen op verwachte neerslag.
Naast productontwikkeling werkt Studio Bas Sala aan projecten in de openbare ruimte. Zo laat het project Groene placemaking Evenaarplein zien hoe vergroening en de inrichting van een plek kunnen bijdragen aan een aantrekkelijkere en meer klimaatbestendige leefomgeving. Ook het regenwaterkunstwerk Floating University is een voorbeeld van hoe water en ontwerp op een bijzondere manier met elkaar verbonden kunnen worden.
Deze projecten laten zien dat klimaatadaptatie niet uitsluitend hoeft te bestaan uit technische voorzieningen die op de achtergrond functioneren. Wateropvang en vergroening kunnen juist zichtbaar worden gemaakt en een positieve bijdrage leveren aan de identiteit van een plek. Door klimaatoplossingen te combineren met ontmoeting, beleving en gebruik, worden ze onderdeel van het dagelijks leven.
De Slimme Regenton
Een van de innovaties die Studio Bas Sala de afgelopen jaren heeft ontwikkeld, is de Slimme Regenton. Deze hedendaagse regenton gaat een stap verder dan een traditionele regenton. Waar een gewone regenton regenwater opvangt en bewaart, kan de Slimme Regenton ook anticiperen op de weersverwachting.
De Slimme Regenton is voorzien van een kraantje dat op afstand via internet automatisch kan worden bediend. Meerdere regentonnen kunnen bovendien met elkaar worden verbonden in een netwerk dat is gekoppeld aan lokale weersvoorspellingen. Op basis van deze informatie wordt het waterniveau in de tonnen automatisch geregeld. Hierdoor kan de beschikbare opslagcapaciteit beter worden afgestemd op de verwachte neerslag en de behoefte aan water tijdens droge periodes.
Wanneer er een langere periode van droogte wordt verwacht, is het belangrijk om zoveel mogelijk regenwater beschikbaar te houden. Het opgevangen water kan vervolgens worden gebruikt om planten en groenvoorzieningen te bewateren. Bijvoorbeeld door de Wolk slimme regenton. Die regent op het moment van grote droogte. Wanneer er juist een zware regenbui wordt voorspeld, kan het systeem de tonnen vooraf gedeeltelijk legen. Zo ontstaat er extra ruimte om nieuw regenwater op te vangen wanneer de bui daadwerkelijk valt.
Deze slimme manier van waterbeheer helpt om regenwater efficiënter te benutten. Het water wordt niet onnodig afgevoerd, maar zo veel mogelijk bewaard wanneer het nodig is en de opslagcapaciteit wordt vrijgemaakt wanneer er veel neerslag wordt verwacht. Daarmee draagt de Slimme Regenton bij aan het verminderen van de druk op het riool en het vergroten van de lokale opvangcapaciteit.
Het bijzondere aan deze oplossing is dat individuele regentonnen samen onderdeel kunnen worden van een groter systeem. Wanneer meerdere tonnen verspreid over een buurt of stad worden geplaatst, ontstaat er een netwerk van kleinschalige waterbuffers. Samen kunnen deze voorzieningen bijdragen aan een betere verdeling en benutting van regenwater. Zo wordt een relatief eenvoudige voorziening onderdeel van een bredere strategie voor klimaatadaptatie.
Een passende oplossing voor iedere plek
De Slimme Regenton is ontworpen voor verschillende omgevingen en toepassingen. In de openbare ruimte kunnen grotere, opvallende uitvoeringen worden geplaatst die niet alleen functioneel zijn, maar ook een herkenbaar element vormen in de omgeving. Denk aan grote blikvangers, diamantvormige objecten en robuuste, hufterproof regentonnen die geschikt zijn voor intensief gebruik in de publieke ruimte.
De bijzondere ontwerpen sluiten ook aan bij de gedachte dat we nieuwe oplossingen nodig hebben in een tijd van verandering. De opvallende ontwerpen zetten aan tot gesprek en fungeren als de nieuwe dorpspompen van de wijk.
Daarnaast is de Slimme Regenton geschikt voor particuliere tuinen, gezamenlijke binnentuinen, bedrijfsterreinen en andere collectieve buitenruimtes. Hierdoor kan de oplossing op uiteenlopende plekken worden toegepast, afhankelijk van de beschikbare ruimte, de hoeveelheid regenwater die kan worden opgevangen en de lokale behoefte aan waterberging.
Juist die flexibiliteit maakt de Slimme Regenton interessant. Niet iedere locatie heeft dezelfde uitdagingen of mogelijkheden. Op de ene plek ligt de nadruk op het opvangen van regenwater, terwijl op een andere plek vooral de beschikbaarheid van water voor beplanting belangrijk is. Door verschillende uitvoeringen en toepassingen te combineren, kan voor vrijwel iedere situatie een passende oplossing worden ontwikkeld.
Juist die flexibiliteit maakt de Slimme Regenton interessant. Niet iedere locatie heeft dezelfde uitdagingen of mogelijkheden. Op de ene plek ligt de nadruk op het opvangen van regenwater, terwijl op een andere plek vooral de beschikbaarheid van water voor beplanting belangrijk is. Door verschillende uitvoeringen en toepassingen te combineren, kan voor vrijwel iedere situatie een passende oplossing worden ontwikkeld.
Bovendien maakt de zichtbaarheid van de regentonnen mensen bewust van de rol die regenwater speelt in hun omgeving. Een regenton is niet langer alleen een praktisch object in de tuin, maar kan ook laten zien hoe we samen slimmer met water omgaan.
Actieve bewoners
Een klimaatbestendige stad ontstaat niet alleen door maatregelen van gemeenten en andere overheden. Ook bewoners, bedrijven, scholen, organisaties en buurtinitiatieven kunnen een belangrijke bijdrage leveren. Juist wanneer veel mensen op kleine schaal in actie komen, kan het gezamenlijke effect aanzienlijk zijn.
Bewoners kunnen bijvoorbeeld hun regenpijp afkoppelen en een regenpijpkunstwerk plaatsen. Studio Bas Sala heeft de workshop afkopplekunst ontwikkeld om samen met bewoners en organisaties deze kuntwerken te maken.
Door samen actie te ondernemen wordt klimaatadaptatie een gezamenlijke verantwoordelijkheid die niet alleen bij de overheid ligt, maar waaraan iedereen op zijn eigen manier kan bijdragen.
Deze aanpak vergroot bovendien het bewustzijn rondom watergebruik. Regenwater wordt niet langer gezien als iets dat zo snel mogelijk moet worden afgevoerd, maar als een waardevolle lokale herbruikbare danwel circulaire bron. Door het water op te vangen en te bewaren, kunnen we beter omgaan met perioden waarin weinig neerslag valt en tegelijkertijd voorbereid zijn op momenten waarop juist veel water beschikbaar komt.
Vergroening, workshops en ontwerptools
Naast producten en concrete projecten zet Studio Bas Sala in op vergroening, kennisdeling en participatie. Klimaatadaptatie vraagt immers niet alleen om nieuwe technieken, maar ook om andere manieren van denken en samenwerken. Door bewoners, ontwerpers, bedrijven en overheden actief bij het proces te betrekken, ontstaan oplossingen die beter aansluiten op de behoeften van de plek en de mensen die er gebruik van maken.
Workshops bieden de mogelijkheid om gezamenlijk na te denken over de inrichting van een buurt, de mogelijkheden voor wateropvang en de kansen voor vergroening. Deelnemers ontdekken hoe relatief kleine ingrepen kunnen bijdragen aan een prettigere leefomgeving en krijgen handvatten om zelf initiatieven te ontwikkelen. Op deze manier wordt kennis over klimaatadaptatie vertaald naar concrete acties.
Ook ontwerptools spelen hierin een belangrijke rol. Met de Placemaking Game kunnen betrokkenen op een toegankelijke en interactieve manier nadenken over de inrichting en het gebruik van een plek. De tool ondersteunt het gesprek over de wensen, kansen en uitdagingen binnen een gebied en helpt om verschillende ideeën samen te brengen.
De Hitte.nl applicatie richt zich op het thema hitte en maakt het mogelijk om dit vraagstuk beter te begrijpen en mee te nemen in ruimtelijke keuzes. Door aandacht te besteden aan de gevolgen van hitte en de mogelijkheden om de omgeving te verkoelen, kunnen ontwerpers en andere betrokkenen gerichter werken aan een aangename en gezonde leefomgeving.
In combinatie met producten, workshops en vergroeningsprojecten vormen deze tools een breed instrumentarium om klimaatadaptatie concreet te maken. Ze helpen niet alleen bij het bedenken van oplossingen, maar ook bij het creëren van draagvlak en het stimuleren van samenwerking.
Samenwerken aan de leefomgeving van morgen
De uitdagingen van klimaatverandering vragen om een samenhangende aanpak waarin waterbeheer, vergroening, ontwerp en participatie elkaar versterken. Door regenwater op te vangen en vast te houden, kunnen we beter voorbereid zijn op zowel langdurige droogte als hevige neerslag. Door versteende gebieden te vergroenen, verminderen we hittestress en ontstaat er meer ruimte voor natuur en ontmoeting. En door bewoners en andere betrokkenen actief mee te laten denken en doen, groeit het bewustzijn en wordt klimaatadaptatie een gezamenlijke opgave.
Studio Bas Sala draagt hieraan bij met een combinatie van innovatieve producten, ruimtelijke projecten, workshops en ontwerptools. Van de Waterschuur en de Slimme Regenton tot groene placemakingprojecten en interactieve hulpmiddelen: iedere oplossing draagt op zijn eigen manier bij aan een leefomgeving die beter bestand is tegen de gevolgen van klimaatverandering.
Uiteindelijk gaat het om meer dan het voorkomen van wateroverlast of het beschikbaar houden van water tijdens droge periodes. Het gaat om het creëren van steden en dorpen waarin mensen prettig kunnen wonen, werken en samenkomen, ook wanneer het klimaat verandert.
Een klimaatbestendige stad begint bij het slim omgaan met water, het creëren van ruimte voor groen en de overtuiging dat iedereen kan bijdragen.
Samen maken we van onze leefomgeving een spons: klaar om water op te vangen wanneer het regent en om het te benutten wanneer het te droog is.
